ANOVA Sonucu Tezde Nasıl Raporlanır? (APA Formatı)

ANOVA Sonucu Tezde Nasıl Raporlanır? (APA Formatı)

SPSS veya başka bir programda Tek Yönlü ANOVA analizini tamamladınız. Ekranınızda F değerleri, serbestlik dereceleri ve p değerleri var. Peki bunları tezinizin Bulgular bölümüne nasıl aktaracaksınız? APA 7. baskı formatına uygun raporlama, savunmada danışmanınızın en çok dikkat ettiği noktalardan biridir.

ANOVA Sonucunda Raporlanması Gereken Değerler

Eta Kare (η²) Yorumu

η² = 0.01 küçük etki, η² = 0.06 orta etki, η² = 0.14 büyük etki olarak sınıflandırılır (Cohen, 1988). ANOVA anlamlı çıksa bile küçük etki boyutu, pratik önemi sorgulatır.

Post-Hoc Test Sonucunun Raporlanması

ANOVA anlamlı çıktığında hangi grupların birbirinden farklı olduğunu bulmak için post-hoc testler (Tukey HSD veya Bonferroni) yapılmalıdır. Post-hoc sonuçları grupları karşılaştırarak metin içinde verilir.

Tam APA Raporlama Örneği

"Eğitim düzeyinin (İlkokul, Lise, Üniversite) iş tatmini üzerindeki etkisini incelemek amacıyla tek yönlü ANOVA analizi uygulanmıştır. Analiz sonucunda eğitim düzeyi grupları arasında iş tatmini puanları bakımından istatistiksel olarak anlamlı farklılık bulunmuştur, F(2, 117) = 8.43, p < .001, η² = .126. Tukey HSD post-hoc karşılaştırmaları sonucunda, üniversite mezunlarının (M = 72.4, SD = 8.2) hem ilkokul mezunlarından (M = 58.3, SD = 9.1; p = .001) hem de lise mezunlarından (M = 63.7, SD = 8.8; p = .012) anlamlı düzeyde daha yüksek iş tatmini bildirdiği görülmüştür."

Raporlamada Sık Yapılan Hatalar

1. F değerinden sonra serbestlik derecelerini yazmamak (F = 8.43 yerine F(2, 117) = 8.43 yazılmalı).
2. Anlamlı ANOVA'nın ardından post-hoc testi atlamak.
3. Etki büyüklüğünü raporlamamak (η² zorunludur).

ANOVA analizinizi yapmak ve tabloları oluşturmak için → Analizus ANOVA aracını kullanın.

SPSS Çıktısını Adım Adım Okumak

SPSS'te One-Way ANOVA çalıştırdığınızda iki temel tablo gelir. Descriptives tablosunda her grubun N, ortalama (Mean) ve standart sapması (Std. Deviation) yer alır; bunları teze aktarırken M ve SD sembollerini kullanın. ANOVA tablosunda ise Between Groups satırındaki F değerini ve Sig. sütunundaki p değerini okursunuz. Sig. < .05 ise gruplar arasında anlamlı fark vardır. Post Hoc Tests tablosunda hangi grup çiftinin anlamlı farklılaştığını Mean Difference ve Sig. sütunundan okursunuz.

Omega Kare (ω²): Eta Kareden Neden Daha İyi?

Eta kare (η²) hesaplanması kolay ama yanlı bir tahmin sunar; özellikle küçük örneklemlerde etki büyüklüğünü olduğundan büyük gösterir. Omega kare (ω²), bu yanlılığı düzelten daha muhafazakâr bir katsayıdır. Hesabı:

ω² = (SS_arasında − df_arasında × MS_içinde) / (SS_toplam + MS_içinde)

Yayın sürecinde hakemler giderek artan sıklıkla ω² istemektedir. Tezinizde her ikisini birlikte raporlamak en güvenli yaklaşımdır: "η² = .126, ω² = .112". Yorumlama eşikleri η² ile aynıdır: .01 küçük, .06 orta, .14 büyük etki.

Tukey HSD ile Bonferroni Arasındaki Fark

ANOVA anlamlı çıktıktan sonra hangi grupların farklılaştığını bulmak için post-hoc test seçimi yapılır:

Sosyal bilim tezlerinde Tukey HSD en yaygın tercih olmakla birlikte danışmanınızın yönlendirmesi belirleyicidir. Varyanslar homojen değilse Games-Howell'ı tercih etmek metodolojik açıdan daha savunulabilirdir.

Tablo Word'e Nasıl Aktarılır?

SPSS çıktısındaki tabloyu Word'e aktarmanın en temiz yolu: SPSS çıktı penceresinde tabloya çift tıklayın → tabloyu seçin → sağ tık → Copy Special → Word Format seçin → Word'e yapıştırın. Bu yöntemle yazı tipi ve sütun genişlikleri korunur. Alternatif olarak tabloyu sıfırdan Word'de oluşturmak APA biçiminin tam karşılanmasını sağlar; SPSS çıktısını doğrudan kopyalamak genellikle biçimlendirme düzeltmesi gerektirir.

Tek Yönlü ve Çok Yönlü ANOVA: Raporlama Farkı

Bu yazıda ele alınan örnekler tek yönlü (one-way) ANOVA için geçerlidir; yalnızca bir bağımsız grup değişkeni incelenmektedir. Çok yönlü (factorial) ANOVA'da iki veya daha fazla bağımsız değişken aynı anda analiz edilir ve etkileşim (interaction) terimi raporlamaya eklenir.

Çok yönlü ANOVA APA raporlama örneği: "Cinsiyet ve eğitim durumunun iş tatmini üzerindeki etkisi 2×3 faktöriyel ANOVA ile incelenmiştir. Cinsiyetin ana etkisi anlamlı bulunmuştur, F(1, 114) = 6.21, p = .014, η² = .052. Eğitim durumunun ana etkisi de anlamlı bulunmuştur, F(2, 114) = 9.14, p < .001, η² = .138. Cinsiyet × eğitim etkileşimi ise anlamlı değildir, F(2, 114) = 1.43, p = .243, η² = .025."

ANOVA Raporlama Kontrol Listesi

• ☐ F değeri, serbestlik dereceleriyle birlikte yazıldı: F(2, 117) = 8.43
• ☐ p değeri doğru formatta: p = .001 veya p < .001
• ☐ Etki büyüklüğü raporlandı: η² veya ω²
• ☐ Her grubun N, M ve SD değerleri tabloda verildi
• ☐ Anlamlı ANOVA'nın ardından post-hoc testi yapıldı ve raporlandı
• ☐ Levene testi sonucu belirtildi

Kısmi Eta Kare ve Tam Eta Kare Farkı

SPSS'te iki yönlü veya çok yönlü ANOVA sonuçlarında Partial Eta Squared (kısmi eta kare, η²p) raporlanır. Kısmi eta kare, bir faktörün yalnızca kendi varyansına ve hata varyansına oranını verir; diğer faktörlerin varyansını payda dışında tutar. Bu nedenle çok faktörlü modellerde η²p değerleri, tam eta kare değerlerinden daha yüksek çıkar ve hatta tüm faktörlerin η²p değerleri toplandığında 1'i aşabilir. Tek yönlü ANOVA'da bu ayrım önemsizdir; kısmi ve tam eta kare değerleri eşittir. Tezinizde hangi eta kare türünü kullandığınızı belirtmek, okuyucunun sonuçları doğru yorumlamasını sağlar.

Kaynakça:
American Psychological Association. (2020). Publication manual of the APA (7th ed.).
Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Erlbaum.